Bitcoin lao dốc sau các cuộc không kích Iran. Còn có thể gọi là “vàng kỹ thuật số”?

1. Bitcoin có thực sự là “vàng kỹ thuật số”?

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Mỹ và Israel tiến hành không kích Iran. Khi Chiến dịch Epic Fury được công bố, giá vàng lập tức tăng mạnh. Trái lại, Bitcoin giảm sâu xuống 63.000 đô la Mỹ trong phiên giao dịch trong ngày trước khi phục hồi chỉ sau một ngày.

Cùng một sự kiện, nhưng phản ứng hoàn toàn trái ngược.

   

Tài sản này thường phục hồi tương đối nhanh sau cú giảm ban đầu, nhưng làn sóng thanh lý bắt buộc dây chuyền của các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy khiến mức sụt giảm trở nên sâu hơn nhiều. Mức giảm trong ngày chạm -9,3% trong thời điểm xung đột Iran-Israel và -7,6% khi chiến sự Ukraine bùng nổ. Trong khi đó, vàng tăng giá ngay tại những thời điểm ấy, tạo nên sự đối lập rõ rệt.

2. Bitcoin không phải “vàng kỹ thuật số” đối với quốc gia hay nhà đầu tư

Bitcoin chưa bao giờ được thiết kế để trở thành “vàng kỹ thuật số”. Tiêu đề bản thảo công bố năm 2008 của Satoshi Nakamoto là “Bitcoin: Hệ thống tiền điện tử ngang hàng”. Điểm khởi đầu của nó là một cơ chế chuyển tiền, chứ không phải công cụ lưu trữ giá trị.

Câu chuyện “vàng kỹ thuật số” mà chúng ta quen thuộc ngày nay chỉ thực sự lan rộng trong giai đoạn lãi suất bằng 0 và nới lỏng định lượng năm 2020. Khi lo ngại về mất giá tiền tệ đạt đỉnh, Bitcoin thu hút sự chú ý như một nơi lưu trữ giá trị. Tuy nhiên, trên thực tế, cả quốc gia lẫn nhà đầu tư đều không coi Bitcoin như “vàng kỹ thuật số”.

2.1. Quốc gia: Tích trữ vàng, chỉ cân nhắc Bitcoin

Dữ liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy các ngân hàng trung ương chưa từng ngừng mua vàng qua từng năm. Thế nhưng, chưa một ngân hàng trung ương lớn nào đưa Bitcoin vào danh mục dự trữ chính thức.

Một số ý kiến có thể phản biện rằng Mỹ đã chính thức hóa “Quỹ Dự trữ Bitcoin Chiến lược” bằng sắc lệnh hành pháp vào tháng 3 năm 2025. Văn bản sắc lệnh thậm chí còn nêu rằng “Bitcoin thường được gọi là ‘vàng kỹ thuật số’”. Nhưng chi tiết lại kể một câu chuyện khác. Phạm vi áp dụng chỉ giới hạn ở các tài sản bị tịch thu thông qua các vụ án hình sự và dân sự. Chính phủ không mua thêm Bitcoin mới, mà chỉ nắm giữ lượng đã bị tịch thu thay vì bán ra.

Đáng chú ý, trong bối cảnh trái phiếu kho bạc Mỹ giảm sức hấp dẫn, châu Âu và Trung Quốc đang tích cực mua vàng, nhưng Bitcoin không xuất hiện trong danh sách các lựa chọn thay thế của họ.

2.2. Nhà đầu tư: Cùng giảm, nhưng không cùng tăng

Nửa cuối năm 2025 mang tính quyết định. Trong khi chỉ số Nasdaq lập đỉnh lịch sử, Bitcoin lại giảm hơn 30% so với mức đỉnh 125.000 đô la Mỹ vào tháng 10. Hai tài sản bắt đầu vận động tách rời nhau.

Tuy nhiên, vấn đề thực sự không nằm ở việc tách rời. Vấn đề nằm ở hướng đi. Bitcoin giảm cùng cổ phiếu khi thị trường đi xuống, nhưng lại không tăng tương ứng khi thị trường hồi phục. Đối với nhà đầu tư, đây là sự kết hợp bất lợi nhất. Không có lý do gì để nắm giữ một tài sản trong danh mục đầu tư nếu nó chia sẻ rủi ro khi giảm giá nhưng lại bỏ lỡ đà tăng khi thị trường khởi sắc. Thay vì là nơi trú ẩn an toàn, sức hấp dẫn của Bitcoin, ngay cả với tư cách tài sản rủi ro, cũng đang bị đặt dấu hỏi.

3. Vì sao Bitcoin không trở thành “vàng kỹ thuật số”?

Một tài sản trú ẩn an toàn không đơn thuần là tài sản tăng giá. Theo định nghĩa học thuật, đó là tài sản có mức tương quan với các tài sản khác giảm về 0 hoặc chuyển sang âm trong giai đoạn suy giảm nghiêm trọng. Câu hỏi then chốt là liệu tài sản đó có phản ứng một cách có thể dự đoán được trong khủng hoảng hay không. Theo tiêu chuẩn này, khoảng cách giữa vàng và Bitcoin là rất rõ ràng.

 

Vàng đáp ứng đầy đủ cả bốn yêu cầu. Bitcoin rõ ràng chỉ đáp ứng một yếu tố: nguồn cung cố định. Tính thanh khoản mang tính điều kiện. Hai yếu tố còn lại chưa được đáp ứng. Có ba dạng bất cân xứng mang tính cấu trúc giải thích cho khoảng cách này:

• Bất cân xứng về cấu trúc thị trường: Vàng có nhu cầu vật chất thực tế tạo nên một mức giá sàn hỗ trợ, và tỷ lệ đòn bẩy trên thị trường hợp đồng tương lai của vàng ở mức thấp. Trong khi đó, khối lượng giao dịch phái sinh của Bitcoin cao gấp khoảng 6,5 lần khối lượng giao dịch giao ngay, và thị trường hoạt động liên tục 24/7, khiến nó trở thành tài sản bị bán ra đầu tiên khi khủng hoảng nổ ra.
• Bất cân xứng về thành phần tham gia: Những người mua vàng trong khủng hoảng là nguồn vốn kiên nhẫn như ngân hàng trung ương, quỹ hưu trí và quỹ tài sản quốc gia. Ngược lại, lực lượng chi phối thị trường Bitcoin là các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy và quỹ đầu cơ, chính là nhóm vốn rút lui đầu tiên khi bất ổn xuất hiện.
• Bất cân xứng về hành vi tích lũy: “Mua vàng khi khủng hoảng xảy ra” là một mô thức hành vi lặp lại suốt nhiều thập kỷ đến mức trở thành công thức quen thuộc. Bitcoin cần thời gian để xây dựng được mức độ niềm tin tương tự.

4. Không phải nơi trú ẩn an toàn, nhưng đã chứng minh tính hữu dụng

Xét về độ an toàn, rất khó để gọi Bitcoin là “vàng kỹ thuật số”. Tuy nhiên, tính hữu dụng của nó trong khủng hoảng là điều có thật.

Ngay sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự năm 2022, ngân hàng trung ương Ukraine đã hạn chế chuyển tiền điện tử và áp trần rút tiền tại máy ATM. Chi nhánh ngân hàng đóng cửa, người dân thậm chí không thể tiếp cận khoản tiền gửi của chính mình. Một số người tị nạn mang theo cụm từ khóa bí mật của ví Bitcoin lưu trên thiết bị lưu trữ di động khi vượt biên. Khi đến Ba Lan, họ được cho là đã chuyển đổi Bitcoin sang tiền tệ địa phương thông qua máy ATM Bitcoin hoặc giao dịch ngang hàng để chi trả sinh hoạt phí.

Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn còn tiến xa hơn khi phân phối stablecoin USDC cho người phải di dời và triển khai chương trình cho phép họ đổi sang tiền địa phương tại các điểm của MoneyGram. Trong Chiến dịch Epic Fury năm 2026, dòng tiền rút khỏi Nobitex - sàn giao dịch tài sản số lớn nhất Iran tăng vọt 700% ngay sau các cuộc không kích.

Những trường hợp này cho thấy người dân tìm đến Bitcoin không phải vì nó là nơi trú ẩn an toàn, mà vì nó vẫn hoạt động khi hệ thống tài chính truyền thống không còn vận hành.

5. Kịch bản “Next Gold” dành cho Bitcoin

Bitcoin đã vận động ngược chiều với vàng trong mọi cuộc khủng hoảng. Cả quốc gia lẫn nhà đầu tư đều không xem nó là “vàng kỹ thuật số”. Tuy nhiên, tính hữu dụng của Bitcoin tại những nơi biên giới bị phong tỏa và ngân hàng ngừng hoạt động là điều khó có thể phủ nhận. Với tiềm năng đó, nếu ba dạng bất cân xứng thu hẹp lại, con đường để trở thành “next gold” sẽ mở ra.

5.1. Thay đổi cấu trúc thị trường

Khối lượng giao dịch phái sinh cao gấp 6,5 lần thị trường giao ngay kích hoạt các đợt thanh lý dây chuyền trong mỗi cuộc khủng hoảng. Gần đây, lượng hợp đồng tương lai đang mở đã suy giảm và quá trình hình thành giá cho thấy dấu hiệu dịch chuyển dần về thị trường giao ngay và ETFs. Tuy nhiên, phép thử thực sự là liệu đòn bẩy có quay trở lại trong chu kỳ tăng giá tiếp theo hay không.

5.2. Thay đổi thành phần tham gia

Sau khi quỹ ETF giao ngay được phê duyệt năm 2024, dòng vốn tổ chức đổ vào và Bitcoin trở thành một tài sản tài chính phổ biến. Nhưng điều này tạo ra một nghịch lý. Càng nhiều tổ chức bổ sung Bitcoin vào danh mục đầu tư, nó càng bị bán ra cùng với cổ phiếu trong các giai đoạn né tránh rủi ro. Khả năng tiếp cận được cải thiện, trong khi sự vận động giá độc lập lại biến mất. Đây là nghịch lý tài chính hóa.

Các quỹ ETF vàng cũng phổ biến rộng rãi, nhưng vàng vẫn vận động ngược chiều cổ phiếu trong khủng hoảng vì mô thức “mua khi khủng hoảng” đã được hình thành trong hơn nửa thế kỷ. Để thoát khỏi nghịch lý này, cơ sở người tham gia phải chuyển dịch từ các nhà giao dịch sử dụng đòn bẩy sang nguồn vốn kiên nhẫn.

Có một biến số thường bị bỏ qua: sự chuyển giao thế hệ. Khi thế hệ Z bắt đầu thừa kế và quản lý tài sản thực sự, vàng có thể mang cảm giác là nơi trú ẩn của cha mẹ họ. Tài khoản đầu tư đầu tiên của thế hệ này không phải tại công ty môi giới truyền thống, mà là trên sàn giao dịch tài sản số. Một thế hệ có trải nghiệm tài sản đầu tiên là Bitcoin có thể theo phản xạ tìm đến nó trước vàng khi khủng hoảng xảy ra. Sự thay đổi thành phần tham gia có thể bắt đầu không phải từ quyết định của tổ chức, mà từ thay đổi hành vi mang tính thế hệ.

5.3. Thay đổi về tích lũy hành vi

Phải mất khoảng 50 năm sau Cú sốc Nixon thì mô thức “mua vàng khi khủng hoảng” mới trở thành một công thức gần như mặc định. Bitcoin có cần từng ấy thời gian không? Không nhất thiết. Chiến dịch Epic Fury là phép thử thứ sáu, và kết quả vẫn lặp lại. Giảm mạnh trong ngày, sau đó phục hồi. Khi mô thức này lặp đi lặp lại, niềm tin rằng “giảm rồi sẽ quay lại” đang dần hình thành.

Biến số quan trọng hơn là thuật toán. Hiện nay, một tỷ trọng đáng kể khối lượng giao dịch Bitcoin đến từ các AI và giao dịch theo thuật toán. Nếu chiến lược “mua Bitcoin khi khủng hoảng” được tích hợp vào các thuật toán này, mô thức có thể hình thành mà không cần quá trình tích lũy hành vi kéo dài của con người. Một kịch bản trong đó niềm tin được xây dựng trong mã lệnh trước khi được xây dựng trong tâm lý con người.

Nguồn: Tiger Research